Gdy lekarz podejrzewa zakażenie, często zleca badanie mikrobiologiczne – np. posiew moczu, wymaz z gardła, posiew krwi lub rany. Jego celem jest ustalenie, jaki drobnoustrój wywołał infekcję i na jakie leki jest wrażliwy. Wyjaśniamy, co dzieje się z próbką od chwili pobrania do wydania wyniku.
1. Pobranie materiału
To najważniejszy i najczęściej niedoceniany etap. Próbka musi pochodzić z miejsca zakażenia i nie może zostać zanieczyszczona bakteriami ze skóry czy błon śluzowych. Dlatego:
- mocz do posiewu pobiera się ze środkowego strumienia, po umyciu okolic intymnych, do jałowego pojemnika, najlepiej z pierwszej porannej porcji,
- krew na posiew pobiera się do specjalnych butelek, zwykle z dwóch miejsc, po starannej dezynfekcji skóry,
- materiał najlepiej pobrać przed rozpoczęciem antybiotykoterapii – lek może zahamować wzrost bakterii w hodowli i dać wynik fałszywie ujemny,
- próbkę trzeba szybko dostarczyć do laboratorium lub przechować w zalecanych warunkach (np. podłoże transportowe, lodówka).
2. Ocena mikroskopowa
Część materiałów ogląda się od razu pod mikroskopem, np. po barwieniu metodą Grama. Ta prosta technika dzieli bakterie na Gram-dodatnie (fioletowe) i Gram-ujemne (różowe) i pozwala ocenić ich kształt: ziarniaki, pałeczki, dwoinki. Wynik barwienia bywa gotowy w ciągu godziny i pomaga lekarzowi wybrać leczenie wstępne.
3. Posiew
Materiał nanosi się na podłoża hodowlane – najczęściej żele na bazie agaru w płytkach Petriego. Stosuje się podłoża ogólne (np. agar z krwią), wybiórcze (pozwalające rosnąć tylko niektórym bakteriom) i różnicujące (np. zmieniające barwę w zależności od tego, czy bakteria fermentuje laktozę). Płytki inkubuje się w cieplarce w temperaturze ok. 35–37°C, w zależności od podejrzewanego patogenu – w tlenie, w atmosferze z dwutlenkiem węgla albo beztlenowo. Pojedyncza bakteria po kilkunastu godzinach daje widoczną gołym okiem kolonię.
4. Identyfikacja
Diagności oceniają wygląd kolonii, a następnie identyfikują gatunek. Kiedyś robiło się to wyłącznie seriami testów biochemicznych. Dziś w wielu laboratoriach stosuje się spektrometrię mas MALDI-TOF: fragment kolonii jest bombardowany laserem, a urządzenie porównuje „odcisk palca” białek bakterii z bazą danych. Identyfikacja trwa wtedy kilka minut. W badaniach moczu laboratorium podaje też liczbę bakterii (np. w CFU/ml), bo od niej zależy, czy wynik świadczy o zakażeniu, czy o zanieczyszczeniu próbki.
5. Antybiogram
Antybiogram to badanie lekowrażliwości – sprawdza, które antybiotyki hamują wzrost wyhodowanej bakterii. Najprostsza metoda to metoda krążkowo-dyfuzyjna: na płytkę z bakteriami kładzie się bibułowe krążki nasączone antybiotykami, a po inkubacji mierzy się średnicę strefy zahamowania wzrostu wokół krążka. Stosuje się też paski z gradientem stężenia i automatyczne systemy, które podają MIC – najmniejsze stężenie leku hamujące wzrost. Wynik interpretuje się według aktualnych wytycznych (w Europie – EUCAST):
| Oznaczenie | Znaczenie |
|---|---|
| S – wrażliwy | przy standardowym dawkowaniu leczenie jest prawdopodobnie skuteczne |
| I – wrażliwy przy zwiększonej ekspozycji | lek może działać przy wyższej dawce lub gdy kumuluje się w miejscu zakażenia |
| R – oporny | duże ryzyko niepowodzenia leczenia |
Ile czeka się na wynik
Typowy posiew moczu z antybiogramem trwa zwykle 2–3 dni. Posiew krwi wymaga dłuższej obserwacji – butelki inkubuje się w automatach przez kilka dni, zanim wynik zostanie uznany za ujemny. Grzyby i prątki gruźlicy rosną znacznie wolniej, więc na wynik czeka się nawet kilka tygodni. Szybkie testy molekularne (PCR) potrafią wykryć wybrane drobnoustroje i geny oporności w ciągu godzin, ale nie zawsze zastępują klasyczny posiew.
Dlaczego to badanie jest ważne
Oporność bakterii na antybiotyki to jedno z największych współczesnych zagrożeń zdrowotnych. Celowane leczenie oparte na antybiogramie pozwala uniknąć niepotrzebnego stosowania leków o szerokim spektrum i ogranicza selekcję szczepów opornych. Wynik badania zawsze interpretuje lekarz – w zestawieniu z objawami, badaniem fizykalnym i innymi wynikami.
Najczęstsze pytania
Co znaczy „flora fizjologiczna” w wyniku?
Że wyhodowano drobnoustroje naturalnie występujące w danym miejscu (np. w gardle) i nie stwierdzono typowych patogenów.
Czy wynik „jałowy” oznacza brak zakażenia?
Zazwyczaj tak, ale może też wynikać z wcześniejszego przyjmowania antybiotyku, złego pobrania lub zakażenia drobnoustrojem, który nie rośnie na standardowych podłożach.
Czy mogę sam odczytać antybiogram i wybrać lek?
Nie. Wybór leku zależy od miejsca zakażenia, dawki, alergii, chorób współistniejących i innych czynników – decyduje lekarz.
Źródło i dalsza lektura: Antybiogram – Wikipedia, wolna encyklopedia.
Przeczytaj też
Zdjęcie wyróżniające: Ocena kolonii bakterii na płytce z agarem. Fot. David McClenaghan, CSIRO, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.
Czy ten tekst pomógł Ci zrozumieć temat? Oceń go:
Ten tekst nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
