Komórka i genetyka
Mitoza i mejoza – przebieg, fazy i najważniejsze różnice
Mitoza i mejoza krok po kroku: fazy podziału, crossing-over, liczba chromosomów w komórkach potomnych i tabela różnic. Powtórka przed sprawdzianem i maturą.
Portal popularnonaukowy
Biologia z bliska – od komórki po ekosystem
Wyjaśniamy, jak działa życie: organelle i geny, rośliny i zwierzęta, bakterie, ludzkie ciało i zdrowie. Bez skrótów myślowych, z tabelami, odpowiedziami na pytania i źródłami.
Kliknij organellum w polu widzenia
Jądro komórkowe → Komórka i genetyka
Tu jest DNA. Dział o budowie komórki, genach, dziedziczeniu i mutacjach.
Otwórz dział (2)Chloroplast → Botanika
Organellum fotosyntezy. Dział o roślinach, grzybach, uprawie i gatunkach chronionych.
Otwórz dział (6)Mitochondrium → Ciało człowieka
Elektrownia komórki. Dział o anatomii, mózgu, rozwoju i fizjologii człowieka.
Otwórz dział (2)Bakteria obok komórki → Mikrobiologia
Bakterie, wirusy i grzyby mikroskopowe – jak żyją i jak je badamy.
Otwórz dział (2)Lizosom → Zdrowie i profilaktyka
Komórkowy „recykling”. Dział o odporności, chorobach, szczepieniach i badaniach.
Otwórz dział (17)Wakuola z zapasami → Żywienie
Co komórka magazynuje, a co my jemy – witaminy, minerały, błonnik, diety.
Otwórz dział (4)Działy
Układ okresowy Biologicznie24
Każdy „pierwiastek” to dział serwisu. Liczba w rogu – ile tekstów już w nim jest.
Skala
Od nanometra do drzewa – przesuń suwak
Każdy krok to dziesięciokrotne powiększenie. Rozmiary są orientacyjne.
ok. 10-7 m
Wirus grypy
ok. 80–120 nm – widać go dopiero w mikroskopie elektronowym
Więcej w dziale Mikrobiologiaok. 10-4 m
Komórka jajowa człowieka
ok. 0,1 mm – na granicy widoczności gołym okiem
Więcej w dziale Ciało człowiekaNowe preparaty
Ostatnio na stole laboratoryjnym
ŻywienieNiedobór magnezu – objawy, przyczyny i źródła magnezu w diecie
Zdrowie i profilaktykaO czym świadczy kolor kataru? Przezroczysty, żółty, zielony i inne
CiekawostkiLudzkie ciało – 15 niesamowitych faktów, które warto znać
Nauka i studiaStudia biologiczne – jak wyglądają i czy warto wybrać biologię?
Zdrowie i profilaktykaChoroby autoimmunologiczne – czym są, przykłady i czynniki ryzyka
Ciało człowiekaJak rozwija się płód? Etapy rozwoju prenatalnego człowieka
Kalkulator
Powiększenie i pole widzenia mikroskopu
Powiększenie całkowite to iloczyn powiększenia okularu i obiektywu. Średnica pola widzenia to numer pola okularu (FN, w mm – zwykle wygrawerowany na okularze) podzielony przez powiększenie obiektywu. Wpisz wartości ze swojego mikroskopu.
Wynik dotyczy typowego mikroskopu z układem optycznym bez dodatkowego powiększenia tubusu.
Nie myl
Sześć par pojęć, które mylą się najczęściej
Dwie komórki potomne o tej samej liczbie chromosomów co komórka macierzysta (2n → 2n). Służy wzrostowi i regeneracji.
Cztery komórki o połowie chromosomów (2n → n), genetycznie różne dzięki crossing-over. Tak powstają gamety.
Dwuniciowe, cukier deoksyryboza, zasady A, T, G, C. Trwały „magazyn” informacji w jądrze.
Zwykle jednoniciowe, cukier ryboza, zamiast tyminy – uracyl. Przenosi informację i bierze udział w syntezie białek.
Żywa komórka bez jądra, ma własny metabolizm i rybosomy, dzieli się sama. Na wiele bakterii działają antybiotyki.
Materiał genetyczny w otoczce białkowej, bez metabolizmu; namnaża się tylko w cudzych komórkach. Antybiotyki na wirusy nie działają.
W chloroplastach: CO₂ + woda + energia światła → glukoza + tlen.
W mitochondriach (i cytoplazmie): glukoza + tlen → CO₂ + woda + energia (ATP).
Zestaw alleli organizmu – to, co zapisane w genach.
Cechy, które widać lub można zmierzyć – efekt genów i środowiska.
Działa od razu i nieswoiście: skóra, stan zapalny, fagocyty, dopełniacz.
Rozwija się po kontakcie z antygenem, jest swoista i ma pamięć: limfocyty T i B, przeciwciała.
Systematyka
Trzy domeny życia w jednej tabeli
| Cecha | Bakterie | Archeony | Eukarionty |
|---|---|---|---|
| Jądro komórkowe | brak | brak | jest |
| Organelle błoniaste | brak | brak | mitochondria, często plastydy |
| Rybosomy | 70S | 70S (o budowie bliższej eukariontom) | 80S w cytoplazmie |
| Ściana komórkowa | zwykle z peptydoglikanu | bez peptydoglikanu | celuloza (rośliny), chityna (grzyby) lub brak (zwierzęta) |
| Przykłady | pałeczka okrężnicy, sinice | metanogeny, ekstremofile z gorących źródeł | rośliny, zwierzęta, grzyby, protisty |
Z archiwum
Wróciły pod dawne adresy
Tematy, które czytelnicy znali z portalu działającego tu w latach 2014–2022 – napisane od nowa.
Sprawdź się
Prawda czy fałsz? Sześć pytań
-
Człowiek ma więcej komórek bakterii niż własnych – i to wielokrotnie, nawet 10 razy.
Mit w tej wersji. Nowsze szacunki mówią o proporcji zbliżonej do 1:1 (rzędu 38 bln bakterii na ok. 30 bln komórek ludzkich).
-
Pająki są owadami.
Fałsz. Pająki to pajęczaki: mają 8 odnóży, głowotułów i odwłok, nie mają czułków ani skrzydeł.
-
Chloroplasty mają własne DNA.
Prawda. To ślad po sinicach, z których – według teorii endosymbiozy – pochodzą plastydy.
-
Antybiotyki pomagają na przeziębienie.
Fałsz. Przeziębienie wywołują wirusy, a antybiotyki działają na bakterie.
-
Serce zarodka zaczyna bić, zanim wykształci się mózg.
Prawda. Pierwsze skurcze serca pojawiają się ok. 3.–4. tygodnia od zapłodnienia.
-
Bakterie potrafią „policzyć”, ile ich jest w otoczeniu.
Prawda – to quorum sensing: reagują na stężenie cząsteczek sygnałowych.
Powtórka
Przed sprawdzianem z biologii
Odhacz to, co już umiesz. Zaznaczenia zapisują się tylko w Twojej przeglądarce.
0 / 8
Przegląd
Po trzy teksty z działów
Pytania
Pytania o serwis
Czy treści Biologicznie24 nadają się do nauki do matury?
Tak, jako uzupełnienie podręcznika. Wyjaśniamy mechanizmy i pojęcia, ale zakres wymagań zawsze sprawdzaj w aktualnych informatorach CKE.
Skąd bierzecie informacje?
Z encyklopedii, podręczników akademickich, publikacji instytucji naukowych i zdrowotnych. Przy każdym artykule podajemy źródło do dalszej lektury.
Czy mogę zadać pytanie o swoje zdrowie?
Nie udzielamy indywidualnych porad medycznych. Teksty o zdrowiu mają charakter edukacyjny – w sprawie objawów skontaktuj się z lekarzem.
Co się stało z dawnym portalem pod tym adresem?
W latach 2014–2022 działał tu portal biologiczny. Najpopularniejsze tematy, m.in. o plastydach, rytmie theta i pająkach, opracowaliśmy na nowo pod tymi samymi adresami.
Jak zgłosić błąd w artykule?
Przez formularz kontaktowy. Podaj adres artykułu i fragment, który budzi wątpliwości – sprawdzimy go i poprawimy.
Czy mogę korzystać ze zdjęć z artykułów?
Zdjęcia z Wikimedia Commons są na wolnych licencjach podanych pod każdym z nich – przy ponownym użyciu podaj autora i licencję.
Redakcja Biologicznie24
Piszemy o biologii tak, żeby dało się ją zrozumieć bez podręcznika obok – ale z odnośnikiem do źródła, jeśli chcesz sprawdzić więcej. Treści są edukacyjne i nie zastępują porady lekarza.