Wyjaśniamy, jak działa życie: organelle i geny, rośliny i zwierzęta, bakterie, ludzkie ciało i zdrowie. Bez skrótów myślowych, z tabelami, odpowiedziami na pytania i źródłami.
Artykuł wyjaśnia podstawy monitoringu łąk i lasów: próbkowanie, dokumentację i interpretację wyników oraz narzędzia dostępne dla wolontariuszy i naukowców. Przeczytaj i dowiedz się, jak zacząć własne badania oraz które metody…
Powiększenie całkowite to iloczyn powiększenia okularu i obiektywu. Średnica pola widzenia to numer pola okularu (FN, w mm – zwykle wygrawerowany na okularze) podzielony przez powiększenie obiektywu. Wpisz wartości ze swojego mikroskopu.
Wynik dotyczy typowego mikroskopu z układem optycznym bez dodatkowego powiększenia tubusu.
Nie myl
Sześć par pojęć, które mylą się najczęściej
vs
Dwie komórki potomne o tej samej liczbie chromosomów co komórka macierzysta (2n → 2n). Służy wzrostowi i regeneracji.
Cztery komórki o połowie chromosomów (2n → n), genetycznie różne dzięki crossing-over. Tak powstają gamety.
vs
Dwuniciowe, cukier deoksyryboza, zasady A, T, G, C. Trwały „magazyn” informacji w jądrze.
Zwykle jednoniciowe, cukier ryboza, zamiast tyminy – uracyl. Przenosi informację i bierze udział w syntezie białek.
vs
Żywa komórka bez jądra, ma własny metabolizm i rybosomy, dzieli się sama. Na wiele bakterii działają antybiotyki.
Materiał genetyczny w otoczce białkowej, bez metabolizmu; namnaża się tylko w cudzych komórkach. Antybiotyki na wirusy nie działają.
vs
W chloroplastach: CO₂ + woda + energia światła → glukoza + tlen.
W mitochondriach (i cytoplazmie): glukoza + tlen → CO₂ + woda + energia (ATP).
vs
Zestaw alleli organizmu – to, co zapisane w genach.
Cechy, które widać lub można zmierzyć – efekt genów i środowiska.
vs
Działa od razu i nieswoiście: skóra, stan zapalny, fagocyty, dopełniacz.
Rozwija się po kontakcie z antygenem, jest swoista i ma pamięć: limfocyty T i B, przeciwciała.
Systematyka
Trzy domeny życia w jednej tabeli
Cecha
Bakterie
Archeony
Eukarionty
Jądro komórkowe
brak
brak
jest
Organelle błoniaste
brak
brak
mitochondria, często plastydy
Rybosomy
70S
70S (o budowie bliższej eukariontom)
80S w cytoplazmie
Ściana komórkowa
zwykle z peptydoglikanu
bez peptydoglikanu
celuloza (rośliny), chityna (grzyby) lub brak (zwierzęta)
Przykłady
pałeczka okrężnicy, sinice
metanogeny, ekstremofile z gorących źródeł
rośliny, zwierzęta, grzyby, protisty
Z archiwum
Wróciły pod dawne adresy
Tematy, które czytelnicy znali z portalu działającego tu w latach 2014–2022 – napisane od nowa.
Czy treści Biologicznie24 nadają się do nauki do matury?
Tak, jako uzupełnienie podręcznika. Wyjaśniamy mechanizmy i pojęcia, ale zakres wymagań zawsze sprawdzaj w aktualnych informatorach CKE.
Skąd bierzecie informacje?
Z encyklopedii, podręczników akademickich, publikacji instytucji naukowych i zdrowotnych. Przy każdym artykule podajemy źródło do dalszej lektury.
Czy mogę zadać pytanie o swoje zdrowie?
Nie udzielamy indywidualnych porad medycznych. Teksty o zdrowiu mają charakter edukacyjny – w sprawie objawów skontaktuj się z lekarzem.
Co się stało z dawnym portalem pod tym adresem?
W latach 2014–2022 działał tu portal biologiczny. Najpopularniejsze tematy, m.in. o plastydach, rytmie theta i pająkach, opracowaliśmy na nowo pod tymi samymi adresami.
Jak zgłosić błąd w artykule?
Przez formularz kontaktowy. Podaj adres artykułu i fragment, który budzi wątpliwości – sprawdzimy go i poprawimy.
Czy mogę korzystać ze zdjęć z artykułów?
Zdjęcia z Wikimedia Commons są na wolnych licencjach podanych pod każdym z nich – przy ponownym użyciu podaj autora i licencję.
Redakcja Biologicznie24
Piszemy o biologii tak, żeby dało się ją zrozumieć bez podręcznika obok – ale z odnośnikiem do źródła, jeśli chcesz sprawdzić więcej. Treści są edukacyjne i nie zastępują porady lekarza.